• Buruşuk Güller

    cistus_ladanifer_abb

    1996 yılında Kuş gözlemciliği ile tanışmam hayatımın seyrini değiştirdi. Bazı kuş gözlemciler ile de. Hilary ve Geoff Welch bu özel kişilerin başındadır. Uluabat Gölü‘nde kuş sayımı yaparken kelebekleri, sucuk böcekleri, bitkileri ve daha birçok başka canlıyı sayelerinde tanımıştım. Sözle değil ama davranışlarıyla bir alana bütüncül gözlerle bakabilmeyi öğretmişlerdi bana. Yanlarında taşıdıkları çeşit çeşit tanım rehberleri gözlerimi kamaştırırdı. Her fırsatta evlerine gitmeye çalışır, kütüphanelerindeki muazzam doğa rehberlerini karıştırır bulurdum kendimi. Bir tür gördüklerinde hemen kitaplara bakıp ne olduğunu bulmaya çalışmaları içimde güzelce yer etmiş. 

     

     

    Cistus creticus - Stavros Markopoulos

    Cistus creticus – Stavros Markopoulos

    Sayelerinde tanıştığım bir çiçeğin ve bir rehber kitabın yeri başkadır. Laden (Cistus creticus) ve Marjorie Blamey tarafından resimlenmiş Akdeniz’in Yabani Bitkileri kitabı. Benden önce Welch ailesiyle arazi çalışması yapan bir arkadaşım görmüştü ladeni. Çiçeği de kitabı da ballandıra ballandıra anlamıştı: “Çiçekleri buruşuk güle benziyor Burcu.” Görmeye can atmıştım. Welch’lerle ilk buluşmamızda kitabı görebilir miyim diye heyecanla sormuştum. Nasıl hevesle bakmışsam sonrasında hediye etmişlerdi. 

    Ladeni ilk olarak, 2000 yılında Doğal Hayatı Koruma Derneği’nin İstanbul’un Doğal Alanları projesi için Ömerli Barajı çevresindeki fundalıklara gittiğimde görmüştüm. Yeditepe Üniversitesi’nde dönemin Antropoloji Bölüm Başkanı Akile Gürsoy ve öğrencileri ile bölgede yaşayan insanların doğayla ilişkilerini araştırmıştık. Fundalık çevresinde yaşayan köylerde ladene pamukluk deniyordu. Çiçeğinden çok etkilenmiştim. Sanırım uzunca bir süre çevremdekilere laden çiçeğini anlattım. 

    Şu sıra İstanbul pembe ve beyaz çiçekli ladenlerle dolu. Bunu fırsat bilerek Türkiye’deki türleri yakından tanımak istedim. Bulduklarım bu yazıda. Yeni bilgiler edindikçe bu yazıya eklerim.

    Beş tür var. Ön adı olan Cistus‘un Eski Yunanca kisthos’dan (sepet, kapsül anlamında) geldiğini söyler vikipedi. 

     

    Laden (Cistus creticus)

    Creticus Girit’ten geliyor. En çok görülebilen tür bu sanırım. Ladanum adlı bir tür reçine çıkarılıyormuş bu türden. İlaç ve parfümeride kullanılan. Laden adı buradan mı geliyor acaba? Bunu biraz daha araştıracağım. 

    Tournefort’un seyahatnamesinde bakın ne yazıyor: 

    “Sonunda, deniz tarafına doğru yürüyerek, üstleri laden zamkı toplanan küçük ağaçlarla kaplı çorak ve kumlu tepelere vardık. Güneş tam tepedeydi ve rüzgar hiç esmiyordu: Laden zamkı toplamak için havanın böyle olması gerekir. Don gömlek yedi sekiz köylü kamçılarını bu bitkilerin üzerinde dolaştırıyorlardı: “Aletlerini sallayıp bu ağaççıkların yapraklarına sürttükçe, yaprakların üzerindeki bir tür hoş kokulu reçine kayışların üzerinde birikiyordu; bitkinin özsuyunun bir bölümü olan bu madde yağlı bir ter gibi bu yaprakların dokusundan dışarı sızar; damlaları parlak ve terebentin gibi durudur.”

    Ciste de Crête - Cistus creticus - CISTACEAE Jardin botanique Henri Gaussen au Muséum d'histoire naturelle de Toulouse. Printemps, Mai 2010.

    Cistus creticus
    Jardin botanique Henri Gaussen au Muséum d’histoire naturelle de Toulouse

    Kaynak: TÜBİVES

    Kaynak: TÜBİVES

    Domuz karağanı (Cistus parviflorus)

    Parviflorus küçük çiçekli demek. Laden (Cistus creticus) ile ne de benzer değil mi? Dağılım alanları farklı. Buna dikkat etmek önemli. Mersin, Muğla ve Tekirdağ gösteriyor. Tekirdağ’da laden (C. creticus) görünmüyor. Mersin ve Muğla’ya gidersek bu iki türü ayırmak için güzel bir fırsat çıktı demektir.  Domuz karağanı denmesinin özel bir nedeni olmalı. Bunu da araştıracağım. 

    Cistus parviflorus - Aidehua2013

    Cistus parviflorus – Aidehua2013

    Kaynak: TÜBİVES

    Kaynak: TÜBİVES

    Karağan (Cistus laurifolius)

    Laurifolius defne yapraklı anlamına geliyor. Yaprakları defneden ince de olsa benziyor 🙂 İç Anadolu’da da görülebildiğini bilmiyordum. Karaçamla ilişkilendirilmiş. 

    8003990370_d067676c1e_k

    Cistus laurifolius – Martin Pavlista

    Kaynak: TÜBİVES

    Kaynak: TÜBİVES

    Pamukluk (Cistus monspeliensis)

    Türkiye’deki dağılımı sadece İzmir görünse de endemik olmadığı belirtiliyor TÜBİVES’te. Monspeliensis dar yapraklı anlamına geliyor. 

    8200527827_cf4dea0114_k

    Cistus monspeliensis – Tim Waters

    Kaynak: TÜBİVES

    Kaynak: TÜBİVES

    Kartlı (Cistus salviifolius)

    Salviifolius adaçayı yapraklı anlamında. 

    9036233866_36a81bd96b_k

    Cistus salviifolius – Santi

    Kaynak: TÜBİVES

    Kaynak: TÜBİVES

3 Responsesso far.

  1. Turkan dedi ki:

    Creticus favorim ama domuz karağanı isminin kaynagini ben de merak ettim 🙂

  2. Yetenekli Eller dedi ki:

    Merhaba, öncelikle blogunuz çok güzel. Sizinle blog arkadaşı olmak isterim. Sizin için uygunsa yeteneklieller.com u blogunuza ekler misiniz? Daha sonra siteme yorum yazarsanız ben de sizi eklerim. Hem böylece daha çok insana ulaşmış oluruz. Kolay gelsin.

  3. Mustafa dedi ki:

    Merhaba yazar. Doğa bize her zaman en güzel ikramlarını sunuyor. Sadece yemek için değil koklamak için, sürmek için, üzerinden geçmek için.. Doğa bizim için en önemli yaşam kaynağı ama bi o kadar da korumasız. Biz onu korumalıyız ki doğa da bizi korusun..

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir